Wat is het Dienmodel van Defensie?

Het Dienmodel is de verzamelnaam voor de manieren waarop je in de toekomst korte of langere tijd bij Defensie kunt dienen. Staatssecretaris Derk Boswijk lichtte de plannen op 11 september 2026 toe in een brief aan de Tweede Kamer. Het model richt zich op jongeren van 18 tot 27 jaar.

Defensie wil met het Dienmodel sneller kunnen groeien als de internationale veiligheidssituatie verslechtert. Vrijwilligheid blijft daarbij het uitgangspunt. Een verplichte opkomstplicht noemt de brief een uiterste redmiddel, dat alleen in beeld komt bij een sterk verslechterde veiligheid en snel groeiende taken van de krijgsmacht.

Het Dienmodel staat los van de gewone sollicitatie. Wie nu militair of reservist wil worden, doorloopt het bestaande traject van sollicitatie, selectie en keuring.

Het plan beschrijft vier stappen met steeds meer verplichting. Ze draaien om de enquête die bij de dienstplichtbrief hoort, en om het gesprek en de selectie die daarop kunnen volgen.

Bij stap 1 zijn zowel de enquête als het reageren op een uitnodiging vrijwillig. Bij stap 2 is de enquête verplicht en blijft reageren op een uitnodiging vrijwillig. Bij stap 3 zijn de enquête en het reageren allebei verplicht. Bij stap 4 zijn de enquête, het gesprek en deelname aan selectie en keuring verplicht, maar blijft de daadwerkelijke opkomst vrijwillig.

Daarnaast staat er een noodscenario in de brief: een selectieve opkomstplicht, waarbij ook de opkomst zelf verplicht is. Dat scenario komt volgens Defensie alleen in beeld als de veiligheidssituatie sterk verslechtert en de krijgsmacht zeer snel moet groeien.

Voor vrijwilligers kent het Dienmodel twee sporen. Het korte spoor is gericht op de Nationale Weerbaarheidstraining van tien weken, vooral bedoeld om het aantal reservisten te vergroten. Zou het noodscenario zich voordoen, dan volgen opgeroepen dienstplichtigen hetzelfde korte spoor.

Het lange spoor is gebaseerd op het bestaande Dienjaar bij Defensie en duurt in het plan 12 tot 24 maanden. Het Dienjaar zoals het nu bestaat, duurt een jaar en is bedoeld voor 18 tot 27 jaar.

Beide sporen bestaan dus al in een eigen vorm. Twijfel je welke route bij je past, dan helpt de vergelijking van reservist, Dienjaar en weerbaarheidstraining om de verschillen in tijdsbeslag en duur op een rij te zetten.

De dienstplicht bestaat in Nederland formeel nog, maar de opkomstplicht is sinds 1997 opgeschort. Het Dienmodel verandert dat op zichzelf niet: de krijgsmacht blijft bestaan uit mensen die zich vrijwillig melden. Hoe dat precies zit, lees je in het artikel over de dienstplicht in Nederland.

Over de verplichte stappen in het plan lopen de meningen uiteen. Voorstanders zien ze als een manier om jongeren te bereiken en de krijgsmacht schaalbaar te maken zonder dat iemand hoeft op te komen. Critici vinden dat een verplichte enquête of verplichte selectie al een vorm van dwang is en dicht bij de dienstplicht komt. Een besluit is nog niet genomen.

Voor de verplichte onderdelen is nieuwe wetgeving nodig. Defensie gaat ervan uit dat zoiets ongeveer twee jaar duurt. De verdere uitwerking van het Dienmodel start eind 2026, in gesprek met jongeren en maatschappelijke organisaties.

Tot die tijd blijft de situatie zoals die is. De dienstplichtbrief die je krijgt in het jaar dat je 17 wordt, is informatief, en de enquête die eraan is toegevoegd vul je op vrijwillige basis in. Wil je nu al iets bij Defensie doen, dan loopt dat via de bestaande routes.

Omdat het Dienmodel nog in uitwerking is, kunnen termijnen en voorwaarden wijzigen. Kijk voor de stand van zaken altijd op werkenbijdefensie.nl en op rijksoverheid.nl.